Algemene informatie
Beschrijving
Louis
Couperus – Noodlot
Uitgeverij:
Veen
Jaar
van uitgave: 1890
Druk:
negentiende druk (1991)
Aantal pagina’s:157
Aantal pagina’s:157
Genre
Noodlot is een psychologische
roman. Het boek laat heel duidelijk zien hoe het proces tot waanzin verloopt.
Er is veel aandacht voor de gedachten en motieven van de personages. Gevoel en
emotie speelt een belangrijke rol in het boek.
Samenvatting
Frank Westhove is een Nederlandse ingenieur,
woonachtig in Londen. Bij toeval ontmoet hij zijn vroegere kameraad Bertie, die
in de Verenigde Staten gewoond heeft. Bertie leeft daar bijzonder armoedig en
vraagt zijn vriend om onderdak en geld. Frank gaat akkoord en al snel is Bertie
helemaal gewend aan het rijke en luxe leven van Frank. Bertie liegt tegen de
vrienden van Frank over zijn verleden en hij leeft van Franks geld. Na een paar
maanden gaat het luxe leventje toch vervelen en besluiten de vrienden een paar
dagen naar Noorwegen te gaan. In Noorwegen maken ze kennis met Sir Archibald en
zijn dochter Eve. Ze maken met z’n vieren een wandeling terwijl het slecht weer
is. Frank en Eve worden verliefd op elkaar. Bertie is bang dat hij zijn vriend
zal verliezen en weer veroordeeld is tot het lijden van een armoedig bestaan.
Bertie en Eve zien elkaar als broer en zus. Ze praten veel en Bertie probeert
twijfel over Frank bij haar op te wekken. Dit gevoel wordt versterkt door de
insinuaties van Bertie.
Op een dag ziet Eve Frank met een ander
meisje lopen. Ze begint sterk te twijfelen aan zijn liefde voor haar. Ze
confronteert hem hiermee, maar Frank ontkent. Hij misprijst haar wantrouwen en
slaat haar zelfs. Ze verlaten elkaar en Bertie ziet zijn kans schoon om Frank
weer voor zichzelf te winnen. Na een maand krijgen de twee geliefden berouw en
Frank besluit Eve een brief te schrijven. Deze brief, en iedere volgende, wordt
onderschept door de bediende van Sir Archibald. Bertie heeft hem geïnstrueerd
deze brieven nooit af te geven aan Eve of haar vader. Bertie weet dat het
slecht is wat hij doet, maar volgens hem moet het (noodlot) allemaal zo gaan.
Hij praat zijn gedrag zo goed.
Frank, die steeds maar geen reactie krijgt
op zijn brieven, besluit met Bertie te gaan reizen. Ze trekken twee jaar lang
de wereld rond. Bij toeval komen ze in Scheveningen Eve weer tegen. Bertie ziet
haar als eerste en voelt het onvermijdbare aankomen. De liefde tussen Frank en
Eve bloeit direct weer op. Al snel blijkt dat iemand de brieven van Frank
achtergehouden heeft. De conclusie is snel getrokken: dat kan alleen maar
Bertie zijn! Hij was de enige die van de brieven af wist. Eve en Frank komen
ook achter de insinuaties. Frank confronteert zijn vriend met deze ontdekking
en Bertie geeft toe. Frank is woedend en kan zich niet beheersen. Hij slaat
zijn vriend dood. Als hij beseft wat hij heeft gedaan, geeft hij zich aan bij
de politie. Frank wordt veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. Als hij zijn
straf heeft uitgezeten, krijgt hij een eenvoudige baan aangeboden. Eve wil nog
steeds trouwen met Frank, maar haar vader is daar niet gelukkig mee. Hij vindt
niet dat zijn dochter een moordenaar verdient en Frank deelt zijn mening. Eve
is het hier niet mee eens. Het gaat niet goed met haar gezondheid. Ze heeft
veel last van hallucinaties. Frank heeft een flesje vergif bij zich om
zelfmoord te plegen. Eve wil samen met hem sterven, omdat zij in dit leven
nooit samen meer gelukkig kunnen zijn. Zij ziet het als het grootste geluk om
samen te sterven en het geluk te vinden in het paradijs. Eve drinkt als eerste
de helft op en reikt vervolgens Frank de fles aan. Ze sterven samen. Sir
Archibald zal hen vinden.
Verwerkingsvragen
Kenmerken
naturalisme
Het
naturalisme is een verdere uitwerking van het realisme. In deze stroming gaat
men ervanuit dat het leven wordt bepaald door drie factoren, namelijk:
·
De
erfelijke aanleg die men heeft
·
Het
milieu waarin men opgroeit
·
De
tijd waarin men leeft
Naturalistische
romans zijn over het algemeen somber en pessimistisch. Er ligt heel veel nadruk
op het noodlot (fatalisme). Er ligt veel nadruk op onderbewuste gevoelens, ook
seksuele gevoelens.
In
naturalistische romans worden vaak uitgebreide beschrijvingen gegeven, waardoor
ze vaak lastiger zijn om te lezen. Er wordt ook veel gebruik gemaakt van
beeldspraak.
Voorbeelden
·
Ten
eerste is de titel van het boek natuurlijk Noodlot.
Dit zegt al genoeg over de rest van het boek. In het hele boek speelt dit thema
voortdurend een zeer grote rol. Alle hoofdpersonen geloven zelf in het noodlot
en weten dat ze zich hier niet tegen kunnen verzetten. Dit is op verschillende
plekken in het boek duidelijk te zien. Ik zal twee passages toelichten. De
eerste is op het moment dat Bertie Eve
toevallig tegenkomt nadat het is uitgegaan tussen haar en Frank. Hij wilde haar
niet tegenkomen, maar het noodlot zorgde ervoor dat dat toch gebeurde:
Hij herkende ze aan de vorm hunner gestalten, aan een beweging, de man aan een afnemen van de hoed en wissen over het voorhoofd, de vrouw aan heur houding met de parasol, de stok geleund op de schouder en de hand bevallig vasthoudende een punt van het scherm. En toen hij ze herkende, scheen het hem als werd hij lichter en lichter van hoofd, als zou hij duizelend opzweven uit zijn stoel, ergens weg drijven, de zee over... Maar mat viel hij terug, zeer mat, en lichttintelingen, als dansende vraagtekens trilden voor zijn knippende ogen, door het staren. Wat was er te doen? Zich in te spannen tot fijne list, Frank zoeken weg te lokken hier vandaan, vluchten? O, wat was de wereld klein! Waren zij daarom die wereld omgezwalkt, rusteloos, rusteloos door, om bij de eerste verpozing dát te ontmoeten, waar hij het meest voor vreesde! Toeval of Noodlot? Neen, Noodlot.
Blz.114-115
Aan het einde van het boek is Frank van plan zelfmoord te plegen met een vergif. Eve gooit het flesje weg om hem te verhinderen dit te doen. Het noodlot zorgt ervoor dat het flesje niet breekt:
Maar Eve was opgestaan, magnetisch gedwongen te gaan naar de plek, waar het flesje gevallen was. Zij bukte zich, en zij raapte het op. Het was gevallen op de afhangende plooien van een gordijn; het was niet gebroken, slechts gebarsten. Maar er was geen druppel uit gestort. –Frank! gilde zij, in haar opzweving van extase. Frank, zie, het is niet gebroken, het is heel! Het is het Noodlot, dat het niet heeft willen laten breken! Hij was opgestaan, rillend van de ijskoude in hem. Maar zij, ze had reeds de stop afgerukt, ze dronk het half uit, met een glimlach van waanzin en geluk.
Blz. 156-157
Hij herkende ze aan de vorm hunner gestalten, aan een beweging, de man aan een afnemen van de hoed en wissen over het voorhoofd, de vrouw aan heur houding met de parasol, de stok geleund op de schouder en de hand bevallig vasthoudende een punt van het scherm. En toen hij ze herkende, scheen het hem als werd hij lichter en lichter van hoofd, als zou hij duizelend opzweven uit zijn stoel, ergens weg drijven, de zee over... Maar mat viel hij terug, zeer mat, en lichttintelingen, als dansende vraagtekens trilden voor zijn knippende ogen, door het staren. Wat was er te doen? Zich in te spannen tot fijne list, Frank zoeken weg te lokken hier vandaan, vluchten? O, wat was de wereld klein! Waren zij daarom die wereld omgezwalkt, rusteloos, rusteloos door, om bij de eerste verpozing dát te ontmoeten, waar hij het meest voor vreesde! Toeval of Noodlot? Neen, Noodlot.
Blz.114-115
Aan het einde van het boek is Frank van plan zelfmoord te plegen met een vergif. Eve gooit het flesje weg om hem te verhinderen dit te doen. Het noodlot zorgt ervoor dat het flesje niet breekt:
Maar Eve was opgestaan, magnetisch gedwongen te gaan naar de plek, waar het flesje gevallen was. Zij bukte zich, en zij raapte het op. Het was gevallen op de afhangende plooien van een gordijn; het was niet gebroken, slechts gebarsten. Maar er was geen druppel uit gestort. –Frank! gilde zij, in haar opzweving van extase. Frank, zie, het is niet gebroken, het is heel! Het is het Noodlot, dat het niet heeft willen laten breken! Hij was opgestaan, rillend van de ijskoude in hem. Maar zij, ze had reeds de stop afgerukt, ze dronk het half uit, met een glimlach van waanzin en geluk.
Blz. 156-157
·
Emoties
worden heel overdreven beschreven. Daardoor is het soms wat lastiger te lezen.
Er staat veel tekst, maar eigenlijk wordt er niks belangrijks gezegd. In deze
passage denkt Eve dat Frank van een ander houdt. Door deze gedachte wordt ze
vanbinnen verteerd. Hier is goed te zien hoe de emoties worden beschreven:
Zij sidderde meer en meer, en toen kwam het weer over haar en in haar: dat van dat oog, van die stem, dat vreemde, dat was als een hypnose van een geestelijke invloed: dat, wat heur vader niet had kunnen begrijpen. Wat zij nu uitte, scheen haar voorgezegd te worden door de stem, en haar houding en gelaatsuitdrukking schenen een pose te zijn, waartoe de blik van het oog haar noodzaakte. En zeer intens voelde zijzelve: dat die blik donker was, als een nacht.
Blz.83
Zij sidderde meer en meer, en toen kwam het weer over haar en in haar: dat van dat oog, van die stem, dat vreemde, dat was als een hypnose van een geestelijke invloed: dat, wat heur vader niet had kunnen begrijpen. Wat zij nu uitte, scheen haar voorgezegd te worden door de stem, en haar houding en gelaatsuitdrukking schenen een pose te zijn, waartoe de blik van het oog haar noodzaakte. En zeer intens voelde zijzelve: dat die blik donker was, als een nacht.
Blz.83
·
De
afkomst telt ook zwaar in dit boek. Bertie is vooral degene die een zwaar
verleden heeft gehad. Hij is gewoon benadeeld door het lot. Hij heeft geen
enkel bezit, alles wat hij bezit heeft hij gekregen van Frank. Alle dingen die
hij doet, doet hij doordat hij wordt gestuurd door zijn verleden en het lot.
Hij kan hier zelf niets aan doen.
Frank, zie me zoals ik ben, ik ben zoals ik ben, ik kan het niet helpen, dat ik zo ben, ik zou gaarne anders willen zijn... En ik heb gehandeld, zoals ik handelen moest, ik kon er niets aan doen, ik werd er toe gedwongen, door machten buiten me.
Blz.132
Uit de volgende passages blijkt het verschil tussen Frank en Bertie. Frank is altijd bevooroordeeld geweest. Nu is hij ook weer degene die de mooie vrouw krijgt en niet Bertie.
En hij had dagen van honger, nachten zonder dag gekend; een armoede, die Frank, goed doorvoed, glanzend van een bloedrijke gezondheid, onuithoudbaar voorkwam; en hij sprak er zo kalm, bijna schertsend over, zonder te klagen, alleen met leedwezen zijn mooie handen bekijkend, die mager waren, paars van jeukende winter, met bloedige kloven op de knokkels. Voor het ogenblik schenen die handen zijn enig verdriet te zijn.
Blz.12
Frank zou trouwen en...hij, Bertie? Waar zou hij blijven, wat zou er van hem worden? Zwaar gevoelde hij de noodlottigheid van het leven, en de onrechtvaardigheid der levens aaneenschakelingen en hij zag in, dat hij zijn eigen ongeluk had opgeroepen door slechts een enkel woord... Een enkel woord: Noorwegen! Noorwegen, Eve, Franks liefde, Franks aanstaand huwelijk, zijn eigen ondergang, hoe hatelijk duidelijk zag hij die enkele schakelen zijner levensketen in elkaar geklonken! Eén woord, uit een domme intuïtie geuit: Noorwegen: en hij bewerkte onherroepelijk het geluk van twee anderen, ten koste van zichzelve! Onrechtvaardigheid, onrechtvaardigheid!
Blz.42
Frank, zie me zoals ik ben, ik ben zoals ik ben, ik kan het niet helpen, dat ik zo ben, ik zou gaarne anders willen zijn... En ik heb gehandeld, zoals ik handelen moest, ik kon er niets aan doen, ik werd er toe gedwongen, door machten buiten me.
Blz.132
Uit de volgende passages blijkt het verschil tussen Frank en Bertie. Frank is altijd bevooroordeeld geweest. Nu is hij ook weer degene die de mooie vrouw krijgt en niet Bertie.
En hij had dagen van honger, nachten zonder dag gekend; een armoede, die Frank, goed doorvoed, glanzend van een bloedrijke gezondheid, onuithoudbaar voorkwam; en hij sprak er zo kalm, bijna schertsend over, zonder te klagen, alleen met leedwezen zijn mooie handen bekijkend, die mager waren, paars van jeukende winter, met bloedige kloven op de knokkels. Voor het ogenblik schenen die handen zijn enig verdriet te zijn.
Blz.12
Frank zou trouwen en...hij, Bertie? Waar zou hij blijven, wat zou er van hem worden? Zwaar gevoelde hij de noodlottigheid van het leven, en de onrechtvaardigheid der levens aaneenschakelingen en hij zag in, dat hij zijn eigen ongeluk had opgeroepen door slechts een enkel woord... Een enkel woord: Noorwegen! Noorwegen, Eve, Franks liefde, Franks aanstaand huwelijk, zijn eigen ondergang, hoe hatelijk duidelijk zag hij die enkele schakelen zijner levensketen in elkaar geklonken! Eén woord, uit een domme intuïtie geuit: Noorwegen: en hij bewerkte onherroepelijk het geluk van twee anderen, ten koste van zichzelve! Onrechtvaardigheid, onrechtvaardigheid!
Blz.42
Mening
Ik
vind het boek Noodlot zeer
representatief voor de naturalistische stroming, want het boek bevat eigenlijk
alle aspecten van deze stroming. Ze komen allemaal duidelijk in het boek voor.
Eigenlijk zou je alleen op basis van de titel al kunnen stellen dat het boek
naturalistisch is.
Bronnen
Groene bundel Nederlandse Letterkunde 1880-1945
Geen opmerkingen:
Een reactie posten