KLAS 6 Leesverslag De komst van Joachim Stiller - Hubert Lampo

Algemene informatie

Beschrijving

Hubert Lampo - De komst van Joachim Stiller

Uitgeverij: Meulenhoff Amsterdam

Jaar van uitgave: 1960

Druk: veertigste druk (1994)

Aantal pagina’s: 191

Genre

De komst van Joachim Stiller is een psychologische roman. Het boek gaat heel erg in op de psychische gesteldheid van de hoofdpersonen. Deze personen denken dat ze langzamerhand gek aan het worden zijn. Dit is niet zo, maar dat weet je pas aan het einde van het boek.

Samenvatting

   Schrijver en journalist Freek Groenevelt ziet op een dag vier wegwerkers de straat openbreken om deze daarna weer dicht te maken, onverstoorbaar als engelen. Freek besluit om hierover een stukje in de krant te schrijven. Keldermans, de wethouder van openbare werken reageert op het artikel met een brief waarin het voorval wordt ontkend. Een dag later ontvangt Freek een brief uit 1919, waarin de gebeurtenissen over de wegwerkers voorspeld worden. De redactie van het literaire tijdschrift, waarin een lasterlijk stuk over Freek staat, ontvangt ook een brief, van Joachim Stiller. Hierin staat dat Freek een belangrijke opdracht heeft en dat hij niet belasterd mag worden.

   In een tweedehands-boekenwinkel ziet Freek een zestiende-eeuws boek over het einde der tijden, geschreven door Joachim Stiller. Simone Marijnissen, een vriendin van Freek, heeft inmiddels een telefoontje van Joachim Stiller gekregen: zij mag Freek niet laten gaan. Zij gehoorzaamt door haar verloving te verbreken. Freek en Simone worden verliefd op elkaar, alsof het door hogerhand bepaald is. Stiller belt Freek op om hem moed in te spreken. Na een aantal dagen vol vreemde gebeurtenissen herinnert Freek zich een Amerikaanse militair die aan het eind van de oorlog door een explosie om het leven is gekomen: majoor Joachim Stiller.

   Freek en Keldermans rijgen beiden een brief van Stiller waarin staat dat hij hen op het stationsplein wil ontmoeten. Maar voordat ze Stiller kunnen spreken, wordt hij door een legertruck overreden. Stiller wordt overgebracht naar het mortuarium. Wanneer Freek drie dagen later een bezoek brengt aan het mortuarium, blijkt het lijk verdwenen te zijn.

Verwerkingsvragen

Kenmerken magisch realisme

Het magisch realisme is een beetje een duistere stroming. Een kenmerk van het magisch realisme is dat de literatuur heel realistisch wordt geschreven, maar dat er toch iets vreemds te ontdekken is. Je weet dat wat wordt beschreven niet mogelijk is, maar doordat het zo realistisch wordt beschreven zou je bijna denken dat het echt gebeurd is. De sfeer is vervreemdend, maar toch lijken alle elementen te kloppen. Eigenlijk lijkt het op een soort droomwereld. De werkelijkheid wordt als het ware verbonden met een hogere werkelijkheid. De onderwerpen die vaak doorschemeren in deze stroming zijn vaak dood, dreiging en verval.

Voorbeelden

·         Redelijk aan het einde van het boek gaan Freek en Simone naar het Circus Stiller. Als de voorstelling bijna ten einde loopt, wordt een act opgevoerd met een zwarte harlekijn en twee andere clowns. Freek wordt gelijk gegrepen door de melancholie van de harlekijn. Zijn geest wordt steeds meer in beslag genomen door deze zwarte clown. Dit wordt zo realistisch beschreven dat je denkt dat het waar kan zijn, maar dat je toch merkt dat er iets vreemd is. Dit is een typisch voorbeeld van de magisch realistische stroming.

Toen hij vlakbij kwam, kruiste zijn blik de mijne. Voor de eerste maal sedert het begin van zijn nummer, verried zijn wit gelaat een zweem van emotie en er flitste een vraag door zijn wonderlijk zachte, haast vrouwelijke ogen. Een fractie van een seconde staarden wij elkaar aan, ademloos en verbijsterd naar het mij voorkwam, alsof wij elkaar herkenden. In die korte tijd doortrilde mij met onuitsprekelijke intensiteit het gevoel, dat hij een zwarte engel des doods was, op het punt mijn hand in de zijne te nemen en met mij een eindeloos verre en toch nabije wereld te betreden, waar alle angsten en alle problemen van mij zouden afvallen als de bladeren van een boom in het najaar. Instinctief drukte ik Simone’s arm steviger onder de mijne. Doch zij was zich niet bewust van de vreemde dronkenschap, die zich van mij meester maakte en bleef aanhouden, terwijl de Harlekijn zijn half dansende, half zwevende opwaartse tocht door het publiek voortzette, tot hij de geliefde in beide armen tilde en, door middel van een precies op dat ogenblik toegeworpen trapeze, met haar in de thans volstrekte duisternis onder de nok van de tent verdween.
Blz.154

·         Er wordt uitgegaan van een hogere werkelijkheid. Er zijn meerdere personen in het boek die tegen Freek zeggen dat er een andere wereld bestaat. Dat er iets is dat zelfs door tijd kan reizen. Wanneer Simone en Freek bijvoorbeeld bij Geert Molijn zijn, oppert deze dat Stiller misschien door de tijd kon reizen.

Ouspensky acht de mogelijkheid niet uitgesloten, dat er zich in het oneindig aantal tijdsdimensies, die tegelijkertijd heden, verleden en toekomst vormen, ontsporingen voordoen.’
  ‘Ik begrijp wat je bedoelt,’ hoorde ik Simone zeggen van uit het nevelige welbehagen, dat zich van mij meester had gemaakt. ‘Er zijn er, die uit hun hokje ontsnappen...’
  ‘Inderdaad,’ antwoordde Geert, ‘in die zin, dat het ik-bewustzijn zich splitst, misschien wel een talloos aantal malen, en meteen de conventionele, ik bedoel dus de schijnbaar unilaterale tijd doorbroken wordt. Misschien is op die manier de stelling te verdedigen, dat de zestiende-eeuwse Stiller tegelijkertijd de Stiller uit 1919 is, voor wie het op een of andere manier een klein kunstje was een brief te posten, die in 1957 besteld zou worden, aangezien hij tevens de Stiller is die jullie verleden nacht heeft opgebeld. Neen, Freek, onderbreek me niet... Misschien kan meteen ieder zogenaamd bovennatuurlijk verschijnsel door het toevallig zijdelings doorbreken van, nou ja, laat mij het de isolatie noemen, verklaard worden?...’
Blz. 135

·         De onderwerpen dood, verval en dreiging schemeren erg vaak door in het boek. Dood in de vorm van Joachim Stiller die tweemaal overlijdt in het verhaal. De eerste keer in de oorlog als de tram ontploft, de tweede keer bij het station als hij overreden wordt door een legertruck. Er wordt gesteld dat het overlijden van Stiller als hoger doel heeft dat de rest van de wereld kan blijven bestaan. Hij wordt eigenlijk neergezet als een soort Christus.
Het verval is duidelijk te zien bij de hoofdpersoon Freek. Hij wordt steeds zwakker in het verhaal. Hij wordt ziek van het idee dat Stiller bestaat. Hij valt flauw, wordt misselijk, enz. Dreiging komt ook vaak in het boek voor. Er is een constante dreiging. Steeds weer laat Stiller iets van zich horen en elke keer weer wil je weten hoe de vork in de steel zit. Aan het einde snap je er eigenlijk nog steeds niks van.



Bronnen
http://www.boekverslag.nl/Verslag/De+komst+van+Joachim+Stiller/ (samenvatting)
http://www.schooltv.nl/eigenwijzer/2157317/ckv/item/2414712/magisch
http://thebears.home.xs4all.nl/Magisch_Realisme.htm

KLAS 6 Leesverslag Noodlot - Louis Couperus

Algemene informatie

Beschrijving

Louis Couperus – Noodlot

Uitgeverij: Veen

Jaar van uitgave: 1890

Druk: negentiende druk (1991)
Aantal pagina’s:157

Genre

Noodlot is een psychologische roman. Het boek laat heel duidelijk zien hoe het proces tot waanzin verloopt. Er is veel aandacht voor de gedachten en motieven van de personages. Gevoel en emotie speelt een belangrijke rol in het boek.

Samenvatting

   Frank Westhove is een Nederlandse ingenieur, woonachtig in Londen. Bij toeval ontmoet hij zijn vroegere kameraad Bertie, die in de Verenigde Staten gewoond heeft. Bertie leeft daar bijzonder armoedig en vraagt zijn vriend om onderdak en geld. Frank gaat akkoord en al snel is Bertie helemaal gewend aan het rijke en luxe leven van Frank. Bertie liegt tegen de vrienden van Frank over zijn verleden en hij leeft van Franks geld. Na een paar maanden gaat het luxe leventje toch vervelen en besluiten de vrienden een paar dagen naar Noorwegen te gaan. In Noorwegen maken ze kennis met Sir Archibald en zijn dochter Eve. Ze maken met z’n vieren een wandeling terwijl het slecht weer is. Frank en Eve worden verliefd op elkaar. Bertie is bang dat hij zijn vriend zal verliezen en weer veroordeeld is tot het lijden van een armoedig bestaan. Bertie en Eve zien elkaar als broer en zus. Ze praten veel en Bertie probeert twijfel over Frank bij haar op te wekken. Dit gevoel wordt versterkt door de insinuaties van Bertie.

   Op een dag ziet Eve Frank met een ander meisje lopen. Ze begint sterk te twijfelen aan zijn liefde voor haar. Ze confronteert hem hiermee, maar Frank ontkent. Hij misprijst haar wantrouwen en slaat haar zelfs. Ze verlaten elkaar en Bertie ziet zijn kans schoon om Frank weer voor zichzelf te winnen. Na een maand krijgen de twee geliefden berouw en Frank besluit Eve een brief te schrijven. Deze brief, en iedere volgende, wordt onderschept door de bediende van Sir Archibald. Bertie heeft hem geïnstrueerd deze brieven nooit af te geven aan Eve of haar vader. Bertie weet dat het slecht is wat hij doet, maar volgens hem moet het (noodlot) allemaal zo gaan. Hij praat zijn gedrag zo goed.

   Frank, die steeds maar geen reactie krijgt op zijn brieven, besluit met Bertie te gaan reizen. Ze trekken twee jaar lang de wereld rond. Bij toeval komen ze in Scheveningen Eve weer tegen. Bertie ziet haar als eerste en voelt het onvermijdbare aankomen. De liefde tussen Frank en Eve bloeit direct weer op. Al snel blijkt dat iemand de brieven van Frank achtergehouden heeft. De conclusie is snel getrokken: dat kan alleen maar Bertie zijn! Hij was de enige die van de brieven af wist. Eve en Frank komen ook achter de insinuaties. Frank confronteert zijn vriend met deze ontdekking en Bertie geeft toe. Frank is woedend en kan zich niet beheersen. Hij slaat zijn vriend dood. Als hij beseft wat hij heeft gedaan, geeft hij zich aan bij de politie. Frank wordt veroordeeld tot twee jaar gevangenisstraf. Als hij zijn straf heeft uitgezeten, krijgt hij een eenvoudige baan aangeboden. Eve wil nog steeds trouwen met Frank, maar haar vader is daar niet gelukkig mee. Hij vindt niet dat zijn dochter een moordenaar verdient en Frank deelt zijn mening. Eve is het hier niet mee eens. Het gaat niet goed met haar gezondheid. Ze heeft veel last van hallucinaties. Frank heeft een flesje vergif bij zich om zelfmoord te plegen. Eve wil samen met hem sterven, omdat zij in dit leven nooit samen meer gelukkig kunnen zijn. Zij ziet het als het grootste geluk om samen te sterven en het geluk te vinden in het paradijs. Eve drinkt als eerste de helft op en reikt vervolgens Frank de fles aan. Ze sterven samen. Sir Archibald zal hen vinden.

Verwerkingsvragen

Kenmerken naturalisme

Het naturalisme is een verdere uitwerking van het realisme. In deze stroming gaat men ervanuit dat het leven wordt bepaald door drie factoren, namelijk:

·        De erfelijke aanleg die men heeft

·        Het milieu waarin men opgroeit

·        De tijd waarin men leeft

Naturalistische romans zijn over het algemeen somber en pessimistisch. Er ligt heel veel nadruk op het noodlot (fatalisme). Er ligt veel nadruk op onderbewuste gevoelens, ook seksuele gevoelens.

In naturalistische romans worden vaak uitgebreide beschrijvingen gegeven, waardoor ze vaak lastiger zijn om te lezen. Er wordt ook veel gebruik gemaakt van beeldspraak.

Voorbeelden

·        Ten eerste is de titel van het boek natuurlijk Noodlot. Dit zegt al genoeg over de rest van het boek. In het hele boek speelt dit thema voortdurend een zeer grote rol. Alle hoofdpersonen geloven zelf in het noodlot en weten dat ze zich hier niet tegen kunnen verzetten. Dit is op verschillende plekken in het boek duidelijk te zien. Ik zal twee passages toelichten. De eerste is  op het moment dat Bertie Eve toevallig tegenkomt nadat het is uitgegaan tussen haar en Frank. Hij wilde haar niet tegenkomen, maar het noodlot zorgde ervoor dat dat toch gebeurde:

Hij herkende ze aan de vorm hunner gestalten, aan een beweging, de man aan een afnemen van de hoed en wissen over het voorhoofd, de vrouw aan heur houding met de parasol, de stok geleund op de schouder en de hand bevallig vasthoudende een punt van het scherm. En toen hij ze herkende, scheen het hem als werd hij lichter en lichter van hoofd, als zou hij duizelend opzweven uit zijn stoel, ergens weg drijven, de zee over... Maar mat viel hij terug, zeer mat, en lichttintelingen, als dansende vraagtekens trilden voor zijn knippende ogen, door het staren. Wat was er te doen? Zich in te spannen tot fijne list, Frank zoeken weg te lokken hier vandaan, vluchten? O, wat was de wereld klein! Waren zij daarom die wereld omgezwalkt, rusteloos, rusteloos door, om bij de eerste verpozing dát te ontmoeten, waar hij het meest voor vreesde! Toeval of Noodlot? Neen, Noodlot.
Blz.114-115

Aan het einde van het boek is Frank van plan zelfmoord te plegen met een vergif. Eve gooit het flesje weg om hem te verhinderen dit te doen. Het noodlot zorgt ervoor dat het flesje niet breekt:

Maar Eve was opgestaan, magnetisch gedwongen te gaan naar de plek, waar het flesje gevallen was. Zij bukte zich, en zij raapte het op. Het was gevallen op de afhangende plooien van een gordijn; het was niet gebroken, slechts gebarsten. Maar er was geen druppel uit gestort. –Frank! gilde zij, in haar opzweving van extase. Frank, zie, het is niet gebroken, het is heel! Het is het Noodlot, dat het niet heeft willen laten breken! Hij was opgestaan, rillend van de ijskoude in hem. Maar zij, ze had reeds de stop afgerukt, ze dronk het half uit, met een glimlach van waanzin en geluk.
Blz. 156-157

·        Emoties worden heel overdreven beschreven. Daardoor is het soms wat lastiger te lezen. Er staat veel tekst, maar eigenlijk wordt er niks belangrijks gezegd. In deze passage denkt Eve dat Frank van een ander houdt. Door deze gedachte wordt ze vanbinnen verteerd. Hier is goed te zien hoe de emoties worden beschreven:

Zij sidderde meer en meer, en toen kwam het weer over haar en in haar: dat van dat oog, van die stem, dat vreemde, dat was als een hypnose van een geestelijke invloed: dat, wat heur vader niet had kunnen begrijpen. Wat zij nu uitte, scheen haar voorgezegd te worden door de stem, en haar houding en gelaatsuitdrukking schenen een pose te zijn, waartoe de blik van het oog haar noodzaakte. En zeer intens voelde zijzelve: dat die blik donker was, als een nacht.
Blz.83

·        De afkomst telt ook zwaar in dit boek. Bertie is vooral degene die een zwaar verleden heeft gehad. Hij is gewoon benadeeld door het lot. Hij heeft geen enkel bezit, alles wat hij bezit heeft hij gekregen van Frank. Alle dingen die hij doet, doet hij doordat hij wordt gestuurd door zijn verleden en het lot. Hij kan hier zelf niets aan doen.

Frank, zie me zoals ik ben, ik ben zoals ik ben, ik kan het niet helpen, dat ik zo ben, ik zou gaarne anders willen zijn... En ik heb gehandeld, zoals ik handelen moest, ik kon er niets aan doen, ik werd er toe gedwongen, door machten buiten me.
Blz.132

Uit de volgende passages blijkt het verschil tussen Frank en Bertie. Frank is altijd bevooroordeeld geweest. Nu is hij ook weer degene die de mooie vrouw krijgt en niet Bertie.

En hij had dagen van honger, nachten zonder dag gekend; een armoede, die Frank, goed doorvoed, glanzend van een bloedrijke gezondheid, onuithoudbaar voorkwam; en hij sprak er zo kalm, bijna schertsend over, zonder te klagen, alleen met leedwezen zijn mooie handen bekijkend, die mager waren, paars van jeukende winter, met bloedige kloven op de knokkels. Voor het ogenblik schenen die handen zijn enig verdriet te zijn.
Blz.12

Frank zou trouwen en...hij, Bertie? Waar zou hij blijven, wat zou er van hem worden? Zwaar gevoelde hij de noodlottigheid van het leven, en de onrechtvaardigheid der levens aaneenschakelingen en hij zag in, dat hij zijn eigen ongeluk had opgeroepen door slechts een enkel woord... Een enkel woord: Noorwegen! Noorwegen, Eve, Franks liefde, Franks aanstaand huwelijk, zijn eigen ondergang, hoe hatelijk duidelijk zag hij die enkele schakelen zijner levensketen in elkaar geklonken! Eén woord, uit een domme intuïtie geuit: Noorwegen: en hij bewerkte onherroepelijk het geluk van twee anderen, ten koste van zichzelve! Onrechtvaardigheid, onrechtvaardigheid!
Blz.42

Mening

Ik vind het boek Noodlot zeer representatief voor de naturalistische stroming, want het boek bevat eigenlijk alle aspecten van deze stroming. Ze komen allemaal duidelijk in het boek voor. Eigenlijk zou je alleen op basis van de titel al kunnen stellen dat het boek naturalistisch is.

Bronnen

http://www.scholieren.com/boekverslag/62034 (Samenvatting)

Groene bundel Nederlandse Letterkunde 1880-1945

KLAS 6 Leesverslag Kaas - Willem Elsschot

Algemene informatie

Beschrijving

Willem Elsschot – Kaas

Uitgeverij: Querido

Jaar van uitgave: 1933

Druk: 26^e druk (1991)

Aantal pagina’s: 106

Genre

Het boek is een pseudo-autobiografische roman. Dit betekent dat het boek autobiografische aspecten heeft.

Samenvatting

   Het verhaal gaat over Frans Laarmans, een klerk bij de General Marine and Shipbuilding Company in Antwerpen. Hij krijgt van Van Schoonbeke, de welgestelde vriend van zijn broer Jan, die huisarts is, een baan aangeboden. Laarmans laat zich verleiden om groothandelaar in Nederlandse kaas te worden, volvette Edammer meer bepaald, mede om daarmee meer respect te verdienen in de kringen waarin hij per ongeluk verzeild is geraakt en waar hij zich slecht op zijn plaats voelt, omdat hij zich niet kan meten met de welgestelde en wat snobistische leden van het gezelschap. Met hulp van zijn broer en op aanraden van zijn vrouw slaagt hij erin tijdelijk (en onbetaald) ziekteverlof te krijgen van zijn baan als klerk bij de scheepswerf waar hij werkzaam is, onder het excuus dat hij zou lijden aan een zenuwziekte.

   Laarmans wijdt zich met verve aan zijn taak, maar wordt zo meegesleept door zijn nieuwe werk als koopman dat hij zich aanvankelijk alleen bezighoudt met de organisatie en inrichting van zijn ‘kantoor’, de aankoop van een passend bureau, een schrijfmachine en een telefoon, het ontwerp van zijn briefpapier, de werving van agenten in zijn district, dat bestaat uit België en het groothertogdom Luxemburg, de naamgeving van het bedrijf (hij komt uiteindelijk uit op ‘Gafpa’, wat staat voor ‘General Antwerp Feeding Products Association’) dat hij zijn eigenlijke taak uit het oog verliest. Als zijn eerste zending van 20 ton kaas arriveert van de leverancier Hornstra uit Amsterdam weet hij dan ook niet goed wat ermee aan te vangen. Inmiddels is zijn naam als koopman wel een garantie geworden voor zijn positie in de hogere kringen van zijn vriend Van Schoonbeke, waar hij nadien met meer respect wordt behandeld.

   In de harde praktijk is Laarmans echter niet geschikt voor zijn werk en blijkt niet in staat om ook maar de geringste hoeveelheid kaas (een product waarvan hij zelf walgt) aan de man te brengen. Zijn aangeworven agenten blijken merendeels non-valeurs en de enorme hoeveelheid Edammers, opgeslagen in het Blauwhoedenveem, wil maar nauwelijks slinken. Zijn vrouw lijdt onder het gehele proces en ook zijn kinderen hebben het zwaar te verduren, al doen zij hun best om hun vader bij te staan. Zijn collega’s van de scheepswerf komen soms op bezoek om te zien hoe het met hem gaat. Dus hij moet voortdurend oppassen dat hij geen collega’s tegenkomt als hij over straat loopt met zijn bollen kaas.

   Uiteindelijk geeft hij zijn koopmanschap op, na slechts enkele bollen kaas verkocht te hebben. Hij keert terug naar de scheepswerf in zijn oude baan als eenvoudige klerk, waar hij met open armen ontvangen wordt door zijn oude collega’s.

   Laarmans vrouw, die het nogal eens zwaar te verduren kreeg tijdens het hele proces, zorgt er uiteindelijk voor dat er voorlopig geen kaas meer op tafel komt.

Verwerkingsvragen

Kenmerken nieuwe zakelijkheid

   De nieuwe zakelijkheid is rond de jaren ’20 ontstaan als reactie op het expressionisme. In de literatuur was deze omslag goed merkbaar. Na het expressionisme waarin men zoveel mogelijk probeerde ‘mooi’ te schrijven en waarin de boodschap van de literatuur eigenlijk niet telde, was de nieuwe zakelijkheid juist erg nuchter en sober. Het grootste doel was een zakelijke weergave van de feiten en handelingen, de boodschap moest duidelijk overkomen. Daarom vind je in literatuur uit deze stroming over het algemeen geen uitgebreide beschrijvingen.  De zinnen zijn kort en helder, waardoor deze literatuur makkelijk te lezen is.

   Een ander kenmerk van deze literatuur is dat de onderwerpen zeer alledaags zijn. Er wordt daarom vaak gesproken over ‘ventisme’. Het gaat niet om de vorm, maar om de vent. De karakters en de inhoud zijn veel belangrijker dan de manier waarop de literatuur geschreven is. Dit ventisme houdt ook in dat het belangrijk werd gevonden dat mannen echt mannen waren (vandaar het woord vent).

   Er is in de nieuwe zakelijkheid weinig plaats voor gevoel. Doordat er geen lange monologen over gevoelens in de literatuur voorkomen, is deze veel gemakkelijker te lezen dan bijvoorbeeld literatuur uit de romantiek.

   In literatuur uit de nieuwe zakelijkheid is vaak veel maatschappijkritiek te vinden. Dit komt doordat deze stroming juist ontstond in een periode van wederopbouw na de oorlog. Hierdoor hebben veel mensen kritiek op de bestaande samenleving. Dit wordt dan onder andere in de literatuur geuit.

Voorbeelden

·         De zinsbouw is zeer kort. Dit zal ik laten zien aan de hand van een kleine willekeurige passage uit het boek:

Op de tram, onder ’t naar huis rijden, voelde ik mij al een heel ander mens. Je weet dat ik naar de vijftig loop en mijn dertig jaren dienstbaarheid hebben natuurlijk hun stempel op mij gedrukt. Klerken zijn nederig, veel nederiger dan werklieden die door opstandigheid en eendracht enige eerbied hebben afgedwongen. Men zegt zelfs dat zij in Rusland de heren geworden zijn. Als het waar is, dan hebben zij dat verdiend, dunkt mij.

Blz.30

·         Het ventisme is heel duidelijk terug te vinden in dit boek. De hoofdpersoon, Frans Laarmans, heeft een baan als klerk. Er wordt echter aan hem gevraagd of hij koopman wil worden. Frans zegt gelijk ja en vindt het heel wat dat hij zichzelf nu koopman mag noemen. Hij probeert heel hard om zich als een echte vent te gedragen en houdt zichzelf ook echt continu voor dat hij dat moet doen, zoals te zien is in de volgende passage:

Herhaaldelijk werd ik aangekeken, als vroeg er een om mijn goedkeuring, die ik telkens direct gaf, door een meegaand hoofdknikje. Je moet coulant zijn met de mensen, vooral als je koopman bent. Maar om hun geklets niet telkens te beamen, zei ik toch maar eens ‘dat staat te bezien’. Waarop de kerel in kwestie, een die anders geen tegenspraak kon uitstaan, zeer inschikkelijk ‘dat spreekt vanzelf’ antwoordde, blij dat hij er zo was afgekomen. Toen ik vond dat mijn succes voor één dag voldoende was, zei ik opeens: ‘En de restaurants, heren? Wat heeft men deze week voor lekkers gegeten?’ Dat was het toppunt. Het hele gezelschap keek mij dankbaar aan, zo blij waren zij dat ik ze met een echt koninklijk gebaar de weg naar hun geliefkoosd terrein had gewezen.’
Blz.39

·         Er wordt heel droog en nuchter beschreven. Dit kan soms leiden tot grappige passages. Eigenlijk is het zo dat je op welke pagina je het boek ook openslaat wel iets grappigs tegenkomt. Het plan van Frans om van baan te wisselen is natuurlijk stom. Je kunt van tevoren al voorspellen dat het verkeerd gaat aflopen. De hoofdpersoon zelf heeft dit echter helemaal niet door. Als hij er aan het einde van het boek achter komt dat zijn plan niet heeft gewerkt, doet hij hier niet moeilijk over. Het is nu eenmaal zo, er worden verder geen woorden aan vuilgemaakt. Het lijkt zelfs alsof Frans er cynisch mee omgaat. Er zijn verschillende zinnetjes aan te wijzen waaruit dit blijkt:

De kaastoren is ingestort. (Blz. 98)

Thuis wordt nooit meer over kaas gesproken. Zelfs Jan heeft geen woord meer gerept over de kist die hij zo schitterend verkocht had en Ida is stom als een vis. Misschien wordt de  sukkel op ’t gymnasium nog steeds kaasboerin genoemd. Wat mijn vrouw betreft, die zorgt er voor, dat geen kaas meer op tafel komt. Pas maanden later heeft zij mij een Petit Suisse voorgezet, van die witte, platte kaas, die niet méér op Edammer gelijkt dan een vlinder op een slang. Brave, beste kinderen. Lieve, lieve vrouw.
Blz. 106

·         De maatschappelijke kritiek heb ik zelf in dit boek niet echt terug kunnen vinden.

Mening

Ik vind Kaas zeer representatief voor de nieuwe zakelijkheid. Het enige wat niet in het boek voorkomt is de maatschappelijke kritiek. De rest van de kenmerken van de nieuwe zakelijkheid zijn allemaal terug te vinden in het boek. Daar is eigenlijk geen twijfel over mogelijk. 

Bronnen
http://nl.wikipedia.org/wiki/Kaas_(roman) (Samenvatting)